کاوش باستانشناسی و مرمت چند اثر مهم در سیستان و بلوچستان
معاون میراث فرهنگی استان سیستان و بلوچستان اقدامات مرمتی و کاوشهای صورت گرفته در این استان را تشریح کرد.
مجتبی سعادتیان، معاون میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان درباره اقدامات انجامشده در حوزه مرمت در این استان به ایسنا گفت: پروژهها و اعتبارات حوزه مرمت در استان از ابتدای سال گذشته وارد فاز اجرایی شده و در این مدت، حجم قابل توجهی از پروژههای تاریخی، تملک، تعیین حریم و ساماندهی موزهها به انجام رسیده است. در سال گذشته مجموعاً ۴۰ پروژه در سطح استان تعریف شد که بخش قابل توجهی از آنها به مرمت بناهای تاریخی اختصاص داشت. از این تعداد، نزدیک به ۲۸ پروژه مستقیماً در حوزه مرمت بناهای تاریخی اجرا شد. بخشی از این پروژهها شامل مرمتهایی است که در پایگاههای ملی و جهانی استان انجام شدهاند، از جمله پایگاه جهانی شهر سوخته، پایگاه ملی زنجیرهای سواحل مکران که بین چند استان مشترک است، پایگاههای میراث ملی بمپور و همچنین پایگاه ملی آسبادها.
سعادتیان درباره دیگر بناهای مرمت شده در این استان گفت: مرمت مجموعههای مختلفی از جمله ارگ سردار محمدحسین خان نارویی، بیت مقام معظم رهبری در ایرانشهر، ساختمان فرمانداری چابهار که همان موزه محلی چابهار است، به سرانجام رسیده است. بخشی از این موزه که در سال ۱۴۰۰ در اثر سیل آسیب دیده بود، نیازمند بازسازی دوباره بود که این فرآیند امسال تکمیل خواهد شد و موزه چابهار بار دیگر در اختیار مردم و گردشگران قرار خواهد گرفت.
او ادامه داد: مرمت خانه «شیران زهی» در زهک، منزل عباسعلی میر در شهرستان هامون، بنای میرخان بزمی و شیردل مولایی در نیمروز، مرمت قلعه نیکشهر با اعتبار ۴٠٠ میلیون تومان، قلعه سرباز با اعتبار ۴۵۰ میلیون تومان، قلعه ناصری با اعتبار ۵۰۰ میلیون تومان، قلعه بمپور، بافت قلعه نو، قلعه کَن، کاروانسرای نصرتآباد و همچنین قلعه رستم انجام شده است. مجموع این اقدامات در قالب ۲۸ محوطه و بنای تاریخی، فرآیند مرمتی را در استان به سرانجام رسانده است.
معاون میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه موزهها، توضیح داد: در سال گذشته برای نخستین بار موفق شدیم برای موزههای خصوصی اعتبار دریافت کنیم و اقداماتی برای تجهیزات و تعمیر آنها انجام شد. از جمله این اقدامات میتوان به تعمیر، مرمت و تجهیز مجموعههایی مانند موزه «تاس و کپل دزک گنجین دران» در سراوان، موزه آسو در زاهدان و موزه مادکور در سراوان اشاره کرد.
سعادتیان گفت: اعتباری معادل ۵ میلیارد تومان برای ساماندهی تاسیسات موزه زاهدان اختصاص یافته است. با توجه به گذشت ۱۴ سال از افتتاح این موزه، بخش زیادی از تأسیسات آن فرسوده شده بود که این اعتبار صرف نوسازی و بهسازی آنها شد. همچنین یک نیروگاه خورشیدی ۴۰ کیلوواتی در موزه جنوب شرق راهاندازی شده که بزودی افتتاح خواهد شد. علاوهبر آن، یک نیروگاه خورشیدی ۴۰ کیلوواتی دیگر نیز در پایگاه کوه خواجه و از محل اعتبارات زیرساختهای گردشگری ایجاد شده است که این پروژهها در راستای کاهش ناترازی انرژی و تامین بخشی از نیازهای مجموعههای میراث فرهنگی استان مورد استفاده قرار خواهند گرفت.
او درباره میزان اعتبارات تخصیص یافته برای انجام این پروژها اظهار کرد: در مجموع برای اقداماتی که به آنها اشاره شد، مبلغ ۳۱ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان اعتبار ملی و ۳ میلیارد و ۵۵۰ میلیون تومان اعتبار استانی اختصاص یافته است.
سعادتیان با اشاره به اینکه مرمت یکی از آثار شاخص شهر زاهدان یعنی «گاراژ ملک» نیز به پایان رسیده است و این بنای تاریخی در هفته گردشگری با برگزاری مراسم افتتاحیه، رسماً بازگشایی شد، افزود: برنامهریزی شده است که گاراژ ملک به عنوان مرکزی برای عرضه محصولات صنایع دستی مورد استفاده قرار گیرد، بهگونهای که زنجیره کامل تولید تا عرضه صنایع دستی در این بنا به نمایش گذاشته شود و گردشگران و متقاضیان بتوانند مستقیماً با این فرآیند آشنا شوند. همچنین مقرر است این مجموعه از طریق سازوکارهای قانونی و سامانههای مربوط به بخش خصوصی واگذار شود. این مجموعه با کارکردی تلفیقی شامل صنایع دستی، فضاهای فرهنگی و پذیرایی، پس از سالها تلاش، هزینه و مرمت، به روی گردشگران و مردم شهر زاهدان گشوده شد.
سعادتیان در ادامه به پروژههای در دست اقدام اشاره کرد و گفت: در حال حاضر، مطالعات پژوهشی متعددی در دست انجام است، از جمله پژوهشی درباره آسبادها با همکاری دانشگاه زابل که در راستای رفع نیازهای ثبت جهانی آسبادهای منطقه سیستان انجام میشود. همچنین پروژههای مرمتی جدیدی در قلعه سرباز و قلعه بمپور در حال اجراست. علاوه بر این، اعتبار پژوهشی دیگری برای کاوشهای باستانشناسی در منطقه حوضدار پیشبینی شده و مقدمات دریافت مجوز قانونی آن در حال انجام است. بخشی از اعتبارات تاکنون محقق شده و در حال هزینهکرد است، اما بخش عمدهای از اعتبارات هنوز ابلاغ نشده است.
معاون میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان در ادامه به کاوشهای باستانشناسی انجامشده، اشاره کرد و گفت: در سال گذشته، چندین کاوش باستانشناسی در استان انجام شد. از جمله کاوش در سازههای حرارتی و کورههای پخت سنگ آس یا آسباد در منطقه سیستان که با همکاری دانشگاه و دکتر زابلی انجام شد. همچنین یک کاوش باستانشناسی در تیس چابهار با هدف شناخت فضاهای صنعتی در بندر تاریخی تیس در منطقه کلندی به انجام رسید. این دو کاوش، چه در سیستان و چه در بلوچستان، با هدف شناخت فرآیندهای صنعتی و نحوه عملکرد سازههای شبیه به کوره صورت گرفتهاند؛ در سیستان برای شناخت پخت سنگ مصنوعی و در بلوچستان برای بررسی کورههای پخت سفالهای نوع اسگرافیتو.
سعادتیان افزود: دانشگاهها نیز در این حوزه فعال بودهاند. دانشگاه زابل در سال گذشته کاوشهایی را در محوطه تپه پیرزال انجام داد که نتایج ارزشمندی به همراه داشت. این فرآیند پژوهشی ادامهدار است و در سال جاری نیز دانشگاه زابل با همکاری ادارهکل میراث فرهنگی، کاوشهای جدیدی را در محوطههای باستانی آغاز خواهد کرد. پروپوزال و طرح پژوهشی این کاوشها ارسال شده و به محض صدور مجوز، عملیات میدانی آغاز میشود. هدف این کاوشها، شناخت ساختارها و سازههای معماری در عصر مفرغ و همچنین بررسی ارتباطات میان محوطههای پیرزال و شهرسوخته است.
او در ادامه به اقدامات انجامشده در حوزه تعیین عرصه و حریم اشاره کرد و افزود: در چارچوب تکالیف برنامه هفتم توسعه، تعیین عرصه و حریم برای تعدادی از محوطهها و بناهای تاریخی در دستور کار قرار گرفته است. یکی از اقدامات شاخص در این زمینه، تعیین عرصه و حریم محوطه شماره ۱۳ شهر سوخته بود که سال گذشته با اجرای گمانهزنی و با همکاری دکتر سرحدی دادیان به انجام رسید. همچنین در ادارهکل میراث فرهنگی استان، پروندههای متعددی برای بناهای تاریخی آماده شده که پس از ارسال به وزارتخانه، روند تصویب آنها طی خواهد شد. پیشبینی میشود حدود ۲۰ پرونده در این حوزه آماده ارسال باشد.
سعادتیان در خصوص بازنگری عرصه و حریم آثار گفت: بازنگریها نیازمند طرح در کمیتههای تخصصی است و تاکنون موضوع مشخصی در این زمینه به ادارهکل ابلاغ نشده است.